Hoe ga je om met stotteren op school?
Kinderen brengen een groot deel van hun tijd door op school. Daar komen ze vaak in andere spreeksituaties terecht dan thuis. Soms vormen deze situaties een extra uitdaging voor een kind dat stottert, maar dat is zeker niet altijd zo. Elk kind ervaart school en spreken op een eigen manier.
Stotteren in de kleuterklas
Aan het woord komen
In de kleuterklas vinden veel activiteiten plaats in de kring. Kinderen krijgen er de kans om iets te vertellen, vragen te beantwoorden of ervaringen te delen.
Niet alle kleuters voelen zich even comfortabel om te spreken voor een groep. Voor sommige kinderen die stotteren kan dit extra spannend zijn. Het is belangrijk om hen niet te dwingen om te spreken voor de groep. Ze hebben nog alle tijd om die vaardigheden geleidelijk te ontwikkelen.
Reacties van klasgenoten
In een kleuterklas bestaan grote verschillen in taal- en spraakontwikkeling. Sommige kinderen spreken al vlot in volledige zinnen, terwijl anderen nog maar enkele woorden gebruiken. Sommige kinderen hebben een andere moedertaal of een verminderde verstaanbaarheid.
Daardoor zijn kleuters meestal gewend dat iedereen op zijn eigen manier praat. Nieuwsgierige vragen over stotteren kunnen wel voorkomen, zoals: “Waarom praat jij zo?” of “Waarom zeg je ik-ik-ik?”. Deze opmerkingen zijn meestal niet negatief bedoeld, maar komen voort uit nieuwsgierigheid.
Stotteren in de lagere school
Sommige ouders maken zich zorgen over de invloed van stotteren op de schoolse ontwikkeling. Stotteren heeft echter geen verband met intelligentie of leervermogen.
Leren lezen en hardop lezen
Tijdens de eerste fases van het leren lezen zien we vaak weinig stottermomenten. Ook bij geoefende lezers verschilt de mate van stotteren sterk van kind tot kind. Negatieve verwachtingen of eerdere ervaringen kunnen wel invloed hebben op hoe een kind het lezen beleeft.
Vragen stellen en antwoorden geven (je vinger opsteken)
Hoe gemakkelijk een kind spreekt in een groep verschilt sterk van persoon tot persoon. Sommige kinderen die stotteren steken zonder aarzelen hun vinger op, terwijl anderen aangeven dat ze hun vinger liever niet opsteken. Ook bij kinderen die niet stotteren is dit erg verschillend.
Een veilige klasomgeving is hierbij heel belangrijk. Kinderen moeten ervaren dat ze voldoende tijd krijgen om te antwoorden en dat er respectvol wordt omgegaan met verschillen in spreken.
Een vreemde taal leren
Sommige kinderen zijn erg enthousiast om woordjes uit een andere taal te leren en deze te oefenen. Anderen ervaren hierbij meer spanning en onzekerheid.
Wanneer een nieuwe taal extra stress met zich meebrengt, kan dit tijdelijk leiden tot meer stottermomenten. Dat betekent niet dat het kind minder taalvaardig is of minder goed zal presteren.
Spreekopdrachten
Spreken voor een groep vinden veel kinderen spannend, ook kinderen die niet stotteren. Voor sommige kinderen die stotteren vormt een spreekopdracht een extra uitdaging, terwijl anderen hier weinig moeite mee hebben.
Het is belangrijk dat spreekopdrachten positieve ervaringen kunnen blijven. Soms helpen tussenstappen, zoals presenteren in een kleine groep, samenwerken met een klasgenoot of het vooraf opnemen van een video. Samen met ouders, school en therapeut kan bekeken worden welke ondersteuning het meest passend is.
Reacties van klasgenoten
Veel kinderen leren tijdens de therapie over hun eigen spreken en stotteren. Ze leren die informatie ook om te zetten in een assertief antwoord waar nodig. Misschien krijgen ze wel eens een opmerking of een vraag over hun spreken van een klasgenoot. Vaak is wat extra informatie geven over stotteren een oplossing. Klasgenoten begrijpen stotteren vaak beter wanneer ze eenvoudige informatie krijgen. Het helpt wanneer zij weten dat stotteren niet opzettelijk gebeurt, dat geduld belangrijk is en dat woorden of zinnen beter niet worden aangevuld.
Stotteren in de middelbare school
Een team van leerkrachten
De overgang naar het secundair onderwijs brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. Jongeren krijgen les van verschillende leerkrachten, elk met hun eigen verwachtingen en accenten.
De klastitularis kan een belangrijke rol spelen in de communicatie over stotteren tussen de leerling, de ouders en het leerkrachtenteam. Veel jongeren kunnen bovendien zelf goed aangeven welke ondersteuning zij wel of niet wensen.
Leerkrachten gaan er dus best niet zomaar van uit dat leerlingen bijvoorbeeld liever niet aangeduid worden bij het hardop voorlezen.
Spreekopdrachten en mondelinge examens
In de middelbare school zijn er vaak meer spreekopdrachten en mondelinge evaluaties. De hoeveelheid en belangrijkheid hiervan hangt onder andere af van de studierichting.
Jongeren verschillen sterk in hoe zij deze opdrachten ervaren. Voor sommigen zijn extra tussenstappen nodig voordat zij zich comfortabel voelen om voor een groep te spreken. Een ondersteunende klasomgeving, voldoende spreektijd en begrip voor stotteren zijn hierbij belangrijke voorwaarden.
Sommige jongeren hebben tijdens een spreekopdracht of mondeling examen meer tijd nodig om hun antwoord te formuleren. Het voorzien van die ruimte kan een groot verschil maken.
We maakten voor leerkrachten ook een brochure rond spreekopdrachten, deze kan je hier terugvinden.
Reacties van klasgenoten
Negatieve reacties of ongeduld ontstaan vaak vanuit een gebrek aan kennis over stotteren. Daarom blijft het creëren van een veilige, respectvolle klasomgeving belangrijk.
Samen met de jongere kan worden bekeken of, wanneer en op welke manier die open wil communiceren over het stotteren. Openheid kan soms bijdragen aan meer begrip en ondersteuning binnen de klasgroep.